Logo Radio Łódź

Książka "Łódź na wodach dziejów. Biografia miasta"

Jest to wyjątkowe wydawnictwo, bo powstało z pasji do historii naszego miasta. Autor, wybitny historyk Marcin Jakub Szymański opowiada historię Łodzi od jej zarania po czasy współczesne do 1989 roku.

(Fot. mat. prasowe)

Dzięki ponad 160 zdjęciom publikacja ta będzie jednocześnie wizualną ucztą dla dopiero odkrywających historię miasta, jak i ciekawą lekturą dla bardziej zorientowanych w jego przeszłości.

RECENZJA

Prof. zw. dr hab. Przemysław Waingertner Katedra Historii Polski Najnowszej Uniwersytetu Łódzkiego.

Monografia ta – poprzedzona wstępem (m.in. wyjaśniającym jej konstrukcję, prezentującym obecny stan badań, autorów i ich najważniejsze prace poświęcone dziejom miasta nad Łódką; osadzającym niejako książkę M. Szymańskiego w dotychczasowej historiografii Łodzi i regionu), a podsumowana zakończeniem, zestawiającym najważniejsze wnioski badawcze – zbudowana jest konsekwentnie, zgodnie z zasadami narracji chronologiczno-problemowej z siedmiu zasadniczych rozdziałów, podzielonych na mniejsze podrozdziały.

Spośród nich rozdział pierwszy poświęcony został dziejom Łodzi do początków XIX w. - jako osady wiejskiej, a później miasta, którego mieszkańcy nadal egzystowali jednak przede wszystkim dzięki pracy na roli.
Rozdział następny prezentuje bodaj najczęściej opisywany przez historyków i najbardziej znany okres w historii Łodzi, czyli czas jej funkcjonowania jako "Ziemi Obiecanej", "Polskiego Manchesteru", "Perły w koronie Romanowów", słowem – dekady niezwykle dynamicznego rozwoju miasta (terytorialnego, demograficznego, a nade wszystko przemysłowego) jako włókienniczej metropolii od połowy drugiej dekady XIX stulecia do wybuchu I wojny światowej. To także epoka, która przeszła do historii jako czas budowania wielonarodowego i wieloreligijnego "Miasta czterech kultur".

W trzecim rozdziale M. Szymański opisuje dramatyczne losy Łodzi w latach Wielkiej Wojny – najpierw jako miasta frontowego, później jako obumierającego ośrodka przemysłu włókienniczego, odciętego wszak od wschodnich rynków zbytu i rosyjskiego "zagłębia" surowcowego - zarazem eksploatowanego i poddanego gospodarczej grabieży przez nowego, niemieckiego okupanta. Kolejny rozdział prezentuje natomiast krótką historię "łódzkiej niepodległości" w latach Drugiej Rzeczypospolitej – dzieje mocowania się miasta, jego włodarzy, przemysłowych potomków "lodzermenschów", jak również zwykłych łodzian (urzędników, nauczycieli, dziennikarzy, robotników) z bolesną spuścizną I wojny światowej; zarazem fascynującą historię prób samorządnego, podmiotowego zagospodarowania międzywojennej, dwudziestoletniej wolności przez obywateli miasta nad Łódką.

Rozdział piąty przynosi wstrząsającą opowieść o Łodzi (a właściwie o niemieckim wówczas Litzmannstadt) i jej mieszkańcach w wirach II wojny światowej – o dziejach nowej, niezwykle brutalnej okupacji niemieckiej; krwawych represjach, spadających na polskich mieszkańców miasta; bezwzględnej eksterminacji ich żydowskich współobywateli w getcie, utworzonym przez okupacyjny niemiecki narodowosocjalistyczny reżim; wreszcie o niepodległościowej, patriotycznej konspiracji w mieście, które stało się decyzją hitlerowskich najeźdźców częścią III Rzeszy, "największym bastionem niemczyzny na wschodzie".

W kolejnym rozdziale Autor ukazuje początki "nowej" Łodzi jako powojennego "miasta Włókniarek", "czerwonego" miasta, a zarazem jednego z głównych eksperymentalnych, wielkomiejskich inkubatorów nowego socjalistycznego porządku w tzw. Polsce Ludowej. Wreszcie ostatni rozdział to próba ukazania losów miasta nad Łódką i jego mieszkańców w epoce PRL – do 1989 r. Ponadto do książki dołączone zostały liczne ilustracje, stanowiące dla czytelnika – obok zaprezentowanego tekstu - jeszcze jedno źródło wiedzy o historii miasta, oraz bibliografię.

Za uznaniem monografii M. Szymańskiego za pozycję interesującą, wartościową, godną polecenia zarówno zawodowym historykom, jak i pasjonatom-amatorom dziejów Łodzi przemawia wiele. Jej atuty to m.in. logiczna, przejrzysta konstrukcja; zaproponowana narracja – zwięzła, treściwa, a przy tym ujmująca najważniejsze wydarzenia, zjawiska i procesy z dziejów miasta, udanie łącząca przy tym prezentację faktografii z osądami i opiniami samego M. Szymańskiego; wreszcie język, którym posługuje się Autor – na kartach książki uznany przecież historyk i pracownik akademicki udowadnia, że potrafi snuć opowieść nie tylko zajmującą dla cechowej braci spod znaku Klio, obeznanej z naukowym warsztatem i słownictwem, ale przyciągającą również amatorów historii, atrakcyjną dla pasjonatów dziejów "małej ojczyzny" – niezwykle barwną, a przy tym przystępną, nie stroniącą od anegdoty, brzemienną w treści, a przecież lekką w formie.

Argumentem pozwalającym pozytywnie ocenić książkę dziejopisom-profesjonałom jest z kolei zakotwiczenie jej treści w bogatym materiale naukowym – świadectwem i dowodem kompetencji badawczych, erudycji i wiedzy M. Szymańskiego jest choćby dołączona do zasadniczego tekstu bogata bibliografia.

Na uznanie zasługuje również bogata szata ikonograficzna książki. Jak już wcześniej wspomniano zawartych w niej ilustracji nie sposób traktować przy tym jedynie jako zwyczajowej, przyjętej powszechnie formy uatrakcyjnienia wydawnictwa, czy choćby próby wizualnej egzemplifikacji prezentowanych treści. Ich dobór jest celowy i trafny. Stanowią one kolejne - obok tekstu pióra M. Szymańskiego – wartościowe źródło wiedzy o dziejach miasta nad Łódką.

Wreszcie wypada skonstatować, iż docenić należy naukową ambicję, a zarazem odwagę Autora jako zawodowego historyka oraz zdyscyplinowanie jako pisarza historycznego. Niezwykle trudny w realizacji pomysł opracowania dziejów Łodzi i nadania książce popularno-naukowego kształtu potraktować można wręcz jako zaproszenie – nie tylko do polemiki, ale i krytyki ze strony innych przedstawicieli cechu Klio: wszak każdy spośród znawców historii "polskiego Manchesteru" ma zapewne własną wizję "wzorcowej" monografii miasta… Z tym wyzwaniem M. Szymański musiał się liczyć i będzie musiał się zmierzyć.

Równocześnie postarał się on wypełnić obietnicę zapowiedzianą w tytule książki. Pozycja w intencji Autora popularyzująca wiedzę o historii miasta mogła wszak łatwo przybrać formę zbioru anegdot; lekkich w formie, luźno powiązanych ze sobą opowieści. Tymczasem opracowanie M. Szymańskiego to rzeczywiście deklarowana w tytule, przemyślana, koherentna i harmonijnie skonstruowana „biografia miasta”. Zasługuje ona na szybką publikację i rzeczową debatę – o dziejach Łodzi i jej historiografii. Jeśli stanie się jej zaczynem będzie to jeszcze jeden sukces łódzkiego historyka.


BIOGRAFIA AUTORA

Marcin Szymański - historyk, pracownik Katedry Historii Polski Najnowszej Uniwersytetu Łódzkiego. Autor licznych książek i artykułów naukowych i popularnonaukowych dotyczących dziejów Łodzi oraz historii Polski.

Niektóre z nich to: Browary Łodzi i regionu. Historia i współczesność (2011), Łódzka elektrownia i gazownia do 1939 roku (2016), Fabrykanci. Burzliwe dzieje łódzkich bogaczy (wraz z B. Torańskim, 2016). Kurator (lub współkurator) wielu wystaw muzealnych, m.in. "Zakład Urbanowskich. Rodzina, dzieło, twórcy" (Muzeum Miasta Łodzi, 2013); "Bałuty: mitologia/faktografia" (Muzeum Miasta Łodzi, 2014); Wokół Wielkiej Łodzi (Muzeum Miasta Łodzi, 2017). Konsultant filmów i innych przedsięwzięć o charakterze historycznym, popularyzator dziejów Polski.

(Fot. mat. prasowe)
Uwaga! Nasze strony wykorzystują pliki cookies. Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W programie służącym do obsługi internetu (przeglądarce internetowej) można zmienić ustawienia dotyczące plików cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Zgadzam się z polityką