Logo Radio Łódź

80 lat temu, napaścią Niemiec na Polskę, rozpoczęła się II wojna światowa [WSPOMNIENIA]

1 września 1939 roku niemieckie bomby spadły o świcie na Tczew i Wieluń, a kilkanaście minut później - o godz. 4.45 - pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał Westerplatte. 80 lat temu zaczął się największy konflikt zbrojny w dziejach, który trwał 6 lat, do 8 maja 1945 roku. Pochłonął ponad 60 milionów ludzi, w tym ponad 6 milionów obywateli Rzeczpospolitej.

Konflikt ten zrujnował dotychczasowy porządek świata, zmienił mapę polityczną, a także - relacje między narodami i ludźmi. We wspomnieniach rodaków 1 września pozostał niezatarty. Podkreślał to Jan Nowak Jeziorański, wieloletni dyrektor polskiej rozgłośni Radia Wolna Europa, którego wybuch wojny zastał w koszarach 2. dywizjonu artylerii konnej w Dubnie pod Wieluniem. - Pamiętam świetnie ten moment, kiedy natknąłem się na mojego kolegę, podchorążego Moczulskiego, który biegł zadyszany i wołał już z odległości: „Radio ogłasza nalot niemiecki na Warszawę. Wojna.”. Popędziliśmy razem do kasyna oficerskiego, gdzie przy głośniku zebrała się już większość oficerów. Nikt z nas nie wyobrażał sobie wtedy, że ten pogodny słoneczny dzień, jak nożem przetnie całe życie na pół i stanie się początkiem długiej nocy nad Polską.

Czytaj także: 80. rocznica wybuchu II wojny światowej w Wieluniu. Prezydent Niemiec: "Chylę czoła przed polskimi ofiarami niemieckiej tyranii i proszę o przebaczenie." [ZDJĘCIA]

Komunikat o wybuchu wojny odczytał Zbigniew Świętochowski, spiker Polskiego Radia. Po latach wspominał swoje przeżycia. - To było straszne. Polskie Radio było szczególnie bronione. To taki moment, w którym czułem się okropnie, miałem jakby popiół w ustach. Do ostatniej chwili nie wierzyliśmy, że może się wtedy wydarzyć coś takiego.

Mimo że w kraju przeprowadzano manewry wojskowe, a 30 sierpnia ogłoszono powszechną mobilizację, to jednak dla wielu ludzi wybuch wojny był psychicznym szokiem. Przerażenie budził fakt, że Niemcy atakowali obiekty cywilne, szpitale i szkoły.

Piotr Kieszkowski, świadek bombardowania Wielunia, wspominał 1 września 1939 roku. -  Huk, hałas. Zarwała się piwnica w kuchni, brat i ojciec zostali ranni. Miałem wtedy 9 lat. Znienacka przyszła nawałnica, która zniszczyła nie tylko miasto, ale także ludzi.

Zobacz także: Prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier w Łodzi

Prezes Światowego Związku Żołnierzy AK Leszek Żukowski mówił w 2013 roku, że jako 10-latek był świadkiem bombardowania niemieckiego na dworzec kolejowy w Kutnie. Ten widok - jak przekonywał - nadal ma przed oczami. - Kutno było i jest stacją węzłową. Tam pierwszy raz naród zobaczył, jakie są efekty działań lotnictwa. Fragmenty ciał w powietrzu, na drzewach, domach, stacjach kolejowych.

Polacy stoczyli wiele bitew, między innymi pod Wizną, w obronie Modlina, a także Helu i Lwowa. Oddziały polskie podejmowały też działania ofensywne. Największym starciem była bitwa nad Bzurą, nazywana także bitwą pod Kutnem, która rozegrała się od 9 do 22 września, z udziałem dwóch armii polskich: "Poznań" i "Pomorze". 

Podporucznik Wojciech Kowalski z 69. Pułku Piechoty wspominał udane natarcie z Topoli Królewskich na Łęczycę, z której Polacy wyparli Niemców. - Okazało się, że w tym natarciu, gdzie był nasz batalion, z lewej i prawej strony były bagniste tereny; to był wieczór i noc. Gdy nadszedł zmrok, karabiny maszynowe Niemców tak cięły, jakby szły z parowozu iskry. Rowy były zapełnione masą trupów, słychać było jęki, krzyki. To, co się tam działo, jest nie do opisania.

Czytaj także: Wieluń Pamiętamy. 1 września w Radiu Łódź

Po radzieckiej agresji 17 września 1939 roku rząd Rzeczpospolitej udał się do sojuszniczej Rumunii, gdzie został internowany. Kilkanaście dni później Polska przegrała wojnę obronną toczoną przeciwko dwom światowym mocarstwom. W kraju rozpoczął się blisko sześcioletni okres okupacji.

Polacy ponieśli wprawdzie klęskę, lecz nie poddali się. Niektóre oddziały wojskowe, jak majora Henryka Dobrzańskiego "Hubala", przeszły do partyzantki. W przeddzień kapitulacji Warszawy, 27 września, została powołana Służba Zwycięstwu Polski, pierwsza konspiracyjna organizacja niepodległościowa, która dała początek Polskiemu Państwu Podziemnemu. 

na podst. IAR

Uwaga! Nasze strony wykorzystują pliki cookies. Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W programie służącym do obsługi internetu (przeglądarce internetowej) można zmienić ustawienia dotyczące plików cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Zgadzam się z polityką